Hamra Farm: de juiste drinkwatervoorziening in de stal
Hoe we elke druppel laten tellen
Water wordt vaak het goedkoopste voer in de stal genoemd. Maar op een melkveebedrijf is het ook een van de belangrijkste voedingsstoffen. Voor melkproductie is veel water nodig. Daarom hebben melkkoeien aanzienlijk meer water nodig dan vleesvee om voldoende voer op te nemen en hun dagelijkse melkproductie te ondersteunen.
Zonder snelle en gemakkelijke toegang tot schoon en betrouwbaar drinkwater zullen koeien simpelweg niet genoeg drinken. En zodra de wateropname afneemt, volgen de voeropname en melkproductie al snel. Daarom moet toegang tot water, en het ontwerp van het watersysteem, vanaf de eerste dag onderdeel zijn van het stalontwerp in plaats van achteraf toegevoegd te worden.
Op Hamra Farm was dit uitgangspunt leidend tijdens de recente uitbreiding van het bedrijf. Water werd beschouwd als een essentieel onderdeel van het stalontwerp, met een duidelijk doel: het voor koeien zo eenvoudig mogelijk maken om te drinken wanneer zij dat willen, zonder concurrentie of stress.
Dat betekende dat het watersysteem als één geheel werd ontworpen, waarbij rekening is gehouden met de capaciteit en plaatsing van drinkbakken, de totale waterdoorstroming, koeienverkeer en oplossingen voor koude winteromstandigheden. Het resultaat is een systeem dat natuurlijk drinkgedrag gedurende de hele dag ondersteunt, waardoor koeien hun voeropname en melkproductie op peil kunnen houden.
Hieronder delen we hoe de drinkwatervoorziening op Hamra Farm is ingericht, met speciale aandacht voor de VMS-stal, en geven we praktische inzichten voor iedereen die een melkveestal wil bouwen, uitbreiden of moderniseren.
Een kijkje in de VMS-stal
Over drinkwatervoorziening praten is één ding. Zien hoe koeien er in de praktijk gebruik van maken is iets anders. William Eriksson, Market Area Development Eastern Europe bij DeLaval, neemt je mee in de VMS-stal en laat zien hoe koeien in de dagelijkse bedrijfsvoering toegang hebben tot drinkwater en hoe zij daar gebruik van maken.
Waarom de plaatsing van drinkwater belangrijk is voor koeienverkeer, wateropname en melkproductie
Als het om drinkwater gaat, is beschikbaarheid alleen niet voldoende. De plaatsing is minstens zo belangrijk. Melkkoeien drinken vaak en in kleine hoeveelheden, vooral rond het voeren en melken. Daarom moeten drinkpunten zich bevinden op plaatsen die aansluiten bij het natuurlijke gedrag van koeien en bij hun dagelijkse route door de stal. Drinken moet geen afzonderlijke activiteit worden waarvoor een koe moeite moet doen.
Koeien gaan niet in de rij staan, wringen zich niet langs andere koeien en nemen geen omweg voor een slok water. Als drinkbakken te ver weg staan of op drukke en oncomfortabele plekken zijn geplaatst, drinken koeien simpelweg minder dan nodig is. En dat heeft gevolgen. Wanneer koeien minder drinken, eten ze ook minder. De penswerking komt onder druk te staan en de melkproductie daalt vaak mee.
Daarom werd de drinkwatervoorziening meegenomen in het ontwerp van de dagelijkse koeroutes door de stal, en niet beschouwd als een verzameling losse drinkpunten. De plaatsing en capaciteit van de drinkbakken werden afgestemd op het koeienverkeer, de voergangen en de ligruimtes. Daarbij was er speciale aandacht voor een betrouwbare watervoorziening gedurende het hele jaar. In een koud klimaat betekent dat ook dat de drinkwatervoorziening in de winter aantrekkelijk en goed bruikbaar blijft, en niet alleen functioneert tijdens mildere periodes.
Plaatsing van drinkwater en koeienverkeer in onze VMS-stal
In de VMS-stal van Hamra Farm zijn drinkbakken geplaatst bij elke oversteek en langs de voergang. Doordat de drinkpunten zijn opgenomen in de routes die koeien toch al dagelijks gebruiken, wordt drinken een vanzelfsprekend onderdeel van hun dagelijkse gedrag. Koeien hebben eenvoudig toegang tot water zonder omwegen of oponthoud, wat een regelmatige wateropname gedurende de dag stimuleert en helpt om een stabiele voeropname, gezonde penswerking en een constante melkproductie te ondersteunen.
Deze opzet zorgt er bovendien voor dat het koeienverkeer soepel blijft verlopen en ondersteunt een gelijkmatige, vrijwillige toestroom naar de DeLaval VMS™ melkrobots, zonder onnodige drukte rondom de melkruimte.
Door drinkbakken voornamelijk in brede oversteken te plaatsen en niet direct in de hoofdlooppaden, kunnen koeien rustig drinken terwijl andere koeien vrij achter hen langs lopen. Een praktische vuistregel is dat een volwassen koe comfortabel moet kunnen drinken zonder zich opgejaagd te voelen, terwijl er achter haar in beide richtingen voldoende ruimte blijft voor minimaal twee andere koeien om vrij te passeren. Dit is vooral belangrijk op plekken waar veel koeien samenkomen.
Wanneer koeien ongestoord kunnen drinken, neemt de concurrentie rond drinkwater af en vermindert de sociale druk binnen de koppel. Dat draagt bij aan rustiger gedrag en een prettigere omgeving voor de dieren.
Wachtruimtes en tijdelijke groepsruimtes
Op plaatsen waar koeien tijdelijk bij elkaar worden gehouden, zoals in een wachtruimte of VIP-ruimte, worden kleinere drinkbakken van roestvrij staal toegepast.
Deze drinkbakken werken met een duwsysteem. Wanneer een koe met haar kop tegen de drinkbak drukt, stroomt er direct vers water in. Zo hebben koeien ook in kleinere of tijdelijke groepsruimtes snel en betrouwbaar toegang tot drinkwater, zonder dat er grote drinkbakken nodig zijn. Tegelijkertijd blijven hygiëne, koecomfort en een goede werking van het systeem gewaarborgd.
Voldoende drinkruimte voor piekmomenten
Een goede plaatsing van drinkbakken is belangrijk, maar niet voldoende wanneer veel koeien tegelijkertijd willen drinken. Daarom speelt de beschikbare drinkruimte een belangrijke rol bij het ontwerpen van een goed watersysteem.
Op Hamra Farm hebben we de DeLaval-richtlijn van minimaal 10 centimeter drinkbaklengte per koe aangehouden. Bij een koppel van ongeveer 350 koeien komt dat neer op minimaal 35 meter totale drinkbaklengte. Deze capaciteit vormt een solide basis om piekmomenten op te vangen, bijvoorbeeld direct na het melken of tijdens warme periodes waarin de waterbehoefte toeneemt.
RVS-drinkbakken en een hoge watercapaciteit
Niet alleen de grootte en plaatsing van drinkbakken zijn belangrijk. Ook de waterkwaliteit speelt een cruciale rol. Schoon drinkwater is essentieel, omdat koeien gevoelig zijn voor smaak en geur. Zelfs kleine veranderingen in de waterkwaliteit kunnen ervoor zorgen dat koeien minder drinken.
Op Hamra Farm is gekozen voor drinkbakken van roestvrij staal (RVS) vanwege hun lange levensduur, hygiënische oppervlak en eenvoudige onderhoud. Om de drinkbakken schoon te houden, dragen medewerkers tijdens hun dagelijkse werkzaamheden standaard een DeLaval Dirtbrush bij zich. Zo kunnen zij een drinkbak snel reinigen wanneer dat nodig is. De drinkbakken zijn bovendien kantelbaar uitgevoerd, waardoor ze sneller en grondiger gereinigd kunnen worden. Dit helpt om de waterkwaliteit op een hoog niveau te houden.
Minstens zo belangrijk als schoon drinkwater is een snelle aanvulling van de drinkbakken, vooral tijdens piekmomenten waarop veel koeien tegelijk willen drinken. Dankzij ventielen met een hoge capaciteit kunnen de drinkbakken tot wel 32 liter water per minuut leveren. Hierdoor is er altijd voldoende drinkwater beschikbaar voor de koeien. Zelfs wanneer meerdere koeien tegelijkertijd drinken, blijft de wateraanvoer constant. Zo wordt voorkomen dat koeien moeten wachten of dat hun wateropname wordt beperkt.
Een watersysteem ontworpen voor koude klimaten
Omdat Hamra Farm in Zweden ligt, is vanaf het begin rekening gehouden met de seizoensomstandigheden bij het ontwerpen van het drinkwatersysteem in de stal. Koude winters kunnen namelijk snel voor problemen zorgen wanneer een watersysteem niet is ontworpen om ook bij lage temperaturen betrouwbaar te blijven functioneren.
Om bevriezing te voorkomen, wordt het water in het systeem voortdurend in beweging gehouden. Het circulatiesysteem is uitgerust met een centrale verwarming die tijdens de winter automatisch wordt ingeschakeld wanneer dat nodig is. Door het water continu te laten circuleren en op temperatuur te houden, wordt ijsvorming in leidingen en waterventielen voorkomen. Zo blijft er het hele jaar door schoon en vers drinkwater beschikbaar, zonder dat tijdelijke oplossingen of noodmaatregelen nodig zijn.
Het watersysteem is bovendien gekoppeld aan het voorkoelsysteem van de melk. Wanneer de melk uit de VMS naar de melktank wordt geleid, wordt deze met water gekoeld. De warmte die uit de warme melk wordt onttrokken, wordt daarbij overgedragen aan het water, waardoor dit licht opwarmt. In plaats van deze warmte verloren te laten gaan, wordt het opgewarmde water teruggevoerd naar het watersysteem van het bedrijf en opnieuw gebruikt. Dit biedt extra voordelen in een koud klimaat. Water dat niet ijskoud is, verlaagt het risico op bevriezing en zorgt ervoor dat de energie die al in het systeem aanwezig is, optimaal wordt benut.
Een watersysteem dat in alle seizoenen betrouwbaar functioneert, draagt bij aan het comfort van de koeien, een constante wateropname en een soepele dagelijkse bedrijfsvoering in de stal.
Drinkwatervoorziening als onderdeel van het totale stalontwerp
En hier is nog een video waarin we dieper ingaan op de drinkwatervoorziening op ons bedrijf. William laat zien hoe de toegang tot drinkwater in de VMS-stal is ontworpen, met aandacht voor de plaatsing van de drinkbakken, de afwatering en de manier waarop alles bijdraagt aan een soepel koeienverkeer in de dagelijkse praktijk.
Een drinkwatersysteem moet niet los worden ontworpen, maar in samenhang met de vloeren, afwatering en andere technische systemen in de stal. Door al vroeg in het ontwerp rekening te houden met de drinkwatervoorziening, wordt het eenvoudiger om gemorst water af te voeren en de loopgangen onder dagelijkse omstandigheden droog en veilig te houden.
Waar nodig is onder de drinkbakken afwatering aangebracht om gemorst water af te voeren en overmatige vochtigheid in de loopgangen te voorkomen. Dit is vooral belangrijk in stallen waar mestrobots worden gebruikt, omdat te natte vloeren de werking en betrouwbaarheid van de robot kunnen beïnvloeden.
Tegelijkertijd mogen de loopgangen ook niet te droog worden. Wanneer de omstandigheden te droog zijn, vooral in de zomer, kan mest opdrogen en aan de vloer hechten. Hierdoor wordt het voor de mestrobot lastiger om de mest efficiënt te verwijderen.
Onze belangrijkste les: kleine keuzes maken een groot verschil
Geen van deze ontwerpkeuzes springt er afzonderlijk echt uit. Maar samen laten ze zien waarom een drinkwatersysteem net zoveel aandacht verdient als voeren, melken en huisvesting. Toegang tot water, voldoende capaciteit, een doordachte plaatsing, goede hygiëne en aanpassingen aan het klimaat vormen samen de basis voor een goed functionerend systeem.
Een zorgvuldig ontworpen drinkwatersysteem heeft een blijvende invloed op het dierenwelzijn, de functionaliteit van de stal en de efficiëntie van het bedrijf. Want wanneer koeien gemakkelijk toegang hebben tot schoon drinkwater, drinken ze meer. Dat ondersteunt de voeropname, het comfort en de prestaties van de hele koppel.
- Volgende artikel in deze serie: Lees hoe we onze loopgangen schoon houden met slimme mestverzamelaars en een doordacht stalontwerp, en waarom schone loopgangen belangrijk zijn voor koecomfort, efficiëntie en duurzaamheid.